محمد موسوى بجنوردى
40
علم اصول ( فارسى )
المطلوب » و اگر نيست عقل مىگويد غرض مولا را تحصيل كن . غرض مولا با قصد قربت حاصل مىشود و در صورت عدم حصول قصد و قربت قاعدهء « الاشتغال اليقينى يستدعى البراءة اليقينية » محكم است و لازم است تحصيل مؤمن شود و اين معنى بدون قصد قربت غير ممكن است . در پاسخ به مرحوم آخوند ( ره ) مىگوييم عقل بر لزوم تحصيل غرض مولا وظيفه ندارد . عقل فقط به اطاعت هشدار مىدهد . ديگر وظيفه ندارد كه ببيند غرض مولا چيست . وقتى مولا در امر غرض خود را ذكر نكرده است ، مكلف وظيفه ندارد برود غرض او را تحصيل كند . اگر مىخواست غرض خود را بيان مىكرد و اطاعت عبارت است از امتثال و امتثال به معناى مطابقت مأتى به با مأمور به مىباشد . امتناع تمسك به اطلاق در تقسيمات ثانويه آنچه جزء انقسامات ثانويهء طبيعت است جاى اصالة الاطلاق نيست . چون كار اطلاق رهايى از قيود است . بايد بتوانم قيد را به امر اول بيان كنم تا بتوانم به اطلاق تمسك نمايم . وقتى نمىتوانم به امر واحد قيد را بيان كنم ، پس به كدام اطلاق مىخواهم تمسك كنم . به اين دليل اصالة الاطلاق يا اطلاق لحاظى در انقسامات ثانويه طبيعت راه ندارد ، اما اصالة الاطلاق در انقسامات اوليه راه دارد . اينجا مىتوانيم به نتيجهء اطلاق تمسك كنيم نه اطلاق لحاظى كه از آن به متمم الجعل تعبير مىشود . بههرحال ، قصد قربت چون جزء انقسامات ثانويه طبيعت است « اطلاق الامر لا يقتضى ان يكون الواجب تعبديا » چون غير ممكن است ، لذا